मित्रांनो भारताच्या संसदीय लोकशाही व्यवस्थेमध्ये लोकसभा आणि राज्यसभेतील सदस्यांना फक्त कायदे बनवण्याचीच जबाबदारी नसते, तर त्यांच्या मतदारसंघातील समस्या मांडणे, विकासाची दिशा ठरवणे आणि देशाच्या प्रशासनात सक्रीय सहभाग घेणे हेही त्यांच्या कामाचा भाग असतो. या जबाबदाऱ्यांनुसार त्यांना केंद्र सरकारकडून वेतन, भत्ते, निवास, प्रवास आणि वैद्यकीय सेवा यांसारख्या अनेक सुविधा पुरवण्यात येतात. या पोस्टमध्ये आपण खासदारांना मिळणाऱ्या सर्व प्रमुख लाभांची सविस्तर माहिती घेणार आहोत, अगदी त्यांच्या मासिक पगारापासून ते निवृत्तीनंतर मिळणाऱ्या पेन्शनपर्यंत!
खासदारांना मिळणाऱ्या सुविधा आणि भत्त्यांची सविस्तर माहिती, जाणून घ्या खासदारांचं जीवनमान (Indian MP Salary and Benefits Explained in Marathi)
लोकसभा व राज्यसभा यांच्या सदस्यांच्या पगारामध्ये किती वाढ झाली?
केंद्र सरकारकडून भारतीय संसद सभासदांना प्रति महिना पगार एक लाख 24 हजार करण्यात आला आहे. या आधीच्या संसद सदस्यांना प्रति महिना एक लाख रुपये मिळायचे. त्यामध्ये संसदीय भत्ता 70 हजार रुपये इतर कार्यालय खर्च भत्ता 60000 रुपये आणि संविधान सभा भत्ता 2000 रुपये मिळायचे. नवीन घोषणेनुसार दैनिक भत्ता जो की दोन हजार रुपये होता. तो आता 2500 रुपये केला आहे. त्यात आधीच्या सदस्यांची पेन्शन 25 हजार रुपये अशी होती. ती आता 31 हजार रुपये करण्यात आली आहे.
प्रवासामध्ये मिळणाऱ्या सुविधा:
| कोण कोणत्या सुविधा आहेत | मिळणाऱ्या सुविधा |
| विमानाचा तसेच रेल्वेचा खर्च | पूर्ण वर्षात 34 विमानाचा प्रवास मोफत असेल. स्वतःसाठी आणि बायकोसाठी किंवा नवऱ्यासाठी.एसी वन क्लास रेल्वेचा प्रवास मोफत असतो. दिल्लीमधील सरकारी गाड्यांचा उपयोग करता येतो. |
| ड्रायव्हर आणि इंधन चा भत्ता | वाहनासाठी देखील भत्ता दिला जातो. |
| राहण्याची सुविधा (निवासासाठी) | दिल्लीमध्ये सरकारी बंगला त्यामध्ये मोफत लाईट, पाणी, टेलिफोन याचा वापर केला जाऊ शकतो. गरज पडल्यास फर्निचर आणि इतर सुविधा देखील मिळू शकतात. |
| वैद्यकीय सुविधा | Central Government Health Scheme या अंतर्गत मोफत वैद्यकीय उपचार मिळतात. तसेच कुटुंबातील इतर सदस्यांना देखील याचा लाभ मिळतो. |
| दूरसंचार सुविधा | दिल्ली आणि निर्वाचित क्षेत्रामध्ये टेलिफोन व इंटरनेट फ्री. |
| संसद सदस्यांचे कार्यकाल आणि निवडणूक खर्च भत्त्यांविषयी | एकदा संसदेत निवडून आल्यावर, सदस्यांचा कार्यकाल 5 वर्षांचा असतो (मात्र, संसदेचं कार्यकाळ संपण्याआधीच विसर्जन झाल्यास अल्पकालीन होऊ शकतो). निवडणुकीनंतर निवडून आलेल्या सदस्यांना काही प्रारंभिक भत्ते दिले जातात, जसे की स्टेशनरी, पोस्टल खर्च इत्यादींसाठी एक वेळेचा निधी. |
| MPLADS (Member of Parliament Local Area Development Scheme) विषयी थोडं स्पष्ट करा | या योजनेअंतर्गत दरवर्षी 5 कोटी रुपयांचा निधी दिला जातो. सदस्य स्वतःच्या मतदारसंघात सार्वजनिक गरजा पूर्ण करणाऱ्या विकास प्रकल्पांना सुचवू शकतात. हे पैसे थेट सदस्यांना दिले जात नाहीत, तर जिल्हाधिकारीमार्फत खर्च केला जातो. |
| पेन्शनबाबत अधिक स्पष्टता | माजी सदस्यांना पेन्शन मिळते. जर कोणी सदस्य पुन्हा निवडून आला, तर त्याला दुहेरी पेन्शन मिळत नाही, पण कालावधी वाढल्यामुळे काही अतिरिक्त लाभ मिळतात. ज्या सदस्यांनी 5 वर्षांपेक्षा जास्त सेवा केली आहे, त्यांना वाढीव पेन्शन मिळते. |
| सुरक्षा सुविधा | काही उच्च-प्रोफाइल MPs ना त्यांच्या कार्यकाळात व त्यानंतरही Z किंवा Y श्रेणीची सुरक्षा दिली जाऊ शकते, जर धोका असल्याचे केंद्र सरकारला वाटले. |
| विशेष प्रशिक्षण व संसदीय अभ्यास | नवीन सदस्यांसाठी संसदेत प्रशिक्षण कार्यशाळा घेतल्या जातात. त्यांना कायदे प्रक्रिया, संसदेत वर्तन, धोरण विश्लेषण यासंबंधी माहिती दिली जाते. |
हे सुध्दा वाचा:- सावित्रीबाई फुले भारतातील पहिली महिला शिक्षिका? (Savitribai Phule First Female Teacher of India)
कर्तव्ये व जबाबदाऱ्या थोडक्यात माहिती
केवळ सुविधा नव्हे तर सदस्यांची जबाबदारीसुद्धा मांडता येईल, जसे की:
- संसदेत नियमित उपस्थिती.
- आपल्या मतदारसंघातील प्रश्न मांडणे.
- कायदे बनविण्यात सहभाग घेणे.
- समित्यांमध्ये काम करणे.
