मित्रांनो घर, ऑफिस किंवा कोणतीही इमारत बांधण्याचा विचार करताना सर्वप्रथम दोन व्यावसायिकांची नावे समोर येतात ते म्हणजे, आर्किटेक्ट (Architect) आणि इंटीरियर डिझायनर (Interior Designer). अनेकांना या दोघांचे काम सारखेच वाटते. मात्र प्रत्यक्षात त्यांच्या जबाबदाऱ्या, शिक्षण, कौशल्ये आणि करिअरच्या संधी वेगळ्या असतात. त्यामुळे 12वीनंतर करिअर निवडण्यापूर्वी किंवा स्वतःचे घर बांधण्यापूर्वी या दोन्ही क्षेत्रांतील फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
आर्किटेक्ट म्हणजे कोण?
आर्किटेक्ट हा इमारतीचा संपूर्ण आराखडा तयार करणारा तज्ज्ञ असतो. एखाद्या जागेवर कोणत्या प्रकारची इमारत उभारायची, तिची रचना कशी असावी, सुरक्षितता, मजबुती, वायुवीजन, नैसर्गिक प्रकाश, पार्किंग, जागेचा योग्य वापर आणि सरकारी बांधकाम नियम यांचा विचार करून तो संपूर्ण डिझाइन तयार करतो. इमारतीचे बांधकाम सुरू होण्यापूर्वीचे सर्व तांत्रिक नियोजन आर्किटेक्टकडून केले जाते.
इंटीरियर डिझायनर म्हणजे कोण?
इमारतीचे बांधकाम पूर्ण झाल्यानंतर त्या जागेला आकर्षक, आरामदायी आणि वापरण्यास सोयीस्कर बनवण्याचे काम इंटीरियर डिझायनर करतो. घरातील किंवा ऑफिसमधील फर्निचर कुठे ठेवायचे, रंगसंगती कशी असावी, लाइटिंग, फॉल्स सीलिंग, पडदे, फ्लोअरिंग, वॉल डेकोरेशन आणि इतर सजावटीच्या गोष्टींचे नियोजन इंटीरियर डिझायनर करतो. त्याचा मुख्य उद्देश जागेचे सौंदर्य आणि उपयोगिता वाढवणे हा असतो.
आर्किटेक्ट आणि इंटीरियर डिझायनरमधील मुख्य फरक काय आहे?
आर्किटेक्ट इमारतीची रचना आणि सुरक्षितता यावर काम करतो, तर इंटीरियर डिझायनर इमारतीच्या आतील भागाचे डिझाइन तयार करतो. आर्किटेक्टचे काम बांधकाम सुरू होण्यापूर्वी सुरू होते, तर इंटीरियर डिझायनरचे काम बांधकाम पूर्ण झाल्यानंतर सुरू होते. आर्किटेक्टसाठी तांत्रिक ज्ञान, गणित आणि बांधकामशास्त्र महत्त्वाचे असते, तर इंटीरियर डिझायनरसाठी सर्जनशीलता, रंगसंगती, डिझाइन सेन्स आणि स्पेस प्लॅनिंग महत्त्वाचे असते.
आर्किटेक्ट होण्यासाठी पात्रता काय आहे?
भारतात आर्किटेक्ट होण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी 12वी विज्ञान शाखेत (Physics, Chemistry आणि Mathematics) उत्तीर्ण असणे आवश्यक असते. त्यानंतर 5 वर्षांचा Bachelor of Architecture (B.Arch) अभ्यासक्रम पूर्ण करावा लागतो. अनेक महाविद्यालयांमध्ये प्रवेशासाठी NATA किंवा JEE Main Paper 2 सारखी प्रवेश परीक्षा द्यावी लागते.
इंटीरियर डिझायनर होण्यासाठी पात्रता
इंटीरियर डिझाइनिंगमध्ये करिअर करण्यासाठी 12वी कोणत्याही शाखेतून (Arts, Commerce किंवा Science) उत्तीर्ण असणे पुरेसे असते. त्यानंतर Interior Design किंवा B.Des, B.Sc Interior Design यांसारखे 3 ते 4 वर्षांचे पदवी अभ्यासक्रम करता येतात. तसेच 1 ते 2 वर्षांचे डिप्लोमा किंवा सर्टिफिकेट कोर्स करूनही या क्षेत्रात करिअरची सुरुवात करता येते.
करिअरच्या संधी काय आहे?
आर्किटेक्टसाठी रिअल इस्टेट कंपन्या, बांधकाम कंपन्या, सरकारी विभाग, शहरी विकास संस्था, इन्फ्रास्ट्रक्चर प्रकल्प आणि स्वतःची आर्किटेक्चर फर्म सुरू करण्याच्या संधी उपलब्ध असतात.
इंटीरियर डिझायनरसाठी इंटीरियर डिझाइन स्टुडिओ, फर्निचर कंपन्या, आर्किटेक्चर फर्म, हॉटेल, हॉस्पिटल, कॉर्पोरेट ऑफिस, शोरूम तसेच स्वतःचा डिझाइन व्यवसाय सुरू करण्याच्या संधी उपलब्ध असतात.
पगार किती मिळतो?
| करिअर | फ्रेशर पगार (महिना) | अनुभवानंतरची कमाई |
|---|---|---|
| आर्किटेक्ट (Architect) | 25,000 – 40,000 रुपये | 60,000 ते 2 लाख रुपये+ प्रतिमहिना (अनुभव, कंपनी आणि प्रोजेक्टनुसार) |
| इंटीरियर डिझायनर (Interior Designer) | 20,000 – 35,000 रुपये | 50,000 ते 2 लाख रुपये+ प्रतिमहिना किंवा प्रोजेक्टनुसार शुल्क |
टीप: वरील पगार हा अंदाजे असून शहर, कंपनी, अनुभव, कौशल्ये आणि प्रोजेक्टच्या स्वरूपानुसार बदलू शकतो.
कोणते करिअर निवडावे?
- जर तुम्हाला गणित, तांत्रिक डिझाइन, स्ट्रक्चरल प्लॅनिंग आणि मोठ्या इमारतींची रचना करण्याची आवड असेल, तर आर्किटेक्चर हा उत्तम पर्याय ठरू शकतो.
- मात्र, रंगसंगती, सजावट, फर्निचर, घराचे सौंदर्य, आधुनिक डिझाइन आणि क्रिएटिव्हिटीमध्ये रस असेल, तर इंटीरियर डिझाइनिंगमध्ये उत्तम करिअर घडवता येऊ शकते.
आर्किटेक्ट आणि इंटीरियर डिझायनर हे दोघेही बांधकाम क्षेत्रातील महत्त्वाचे व्यावसायिक असले तरी त्यांची कामे वेगवेगळी आहेत. आर्किटेक्ट इमारतीचा पाया, रचना आणि सुरक्षिततेवर काम करतो, तर इंटीरियर डिझायनर त्या इमारतीच्या आतील जागेला सुंदर, आरामदायी आणि वापरण्यास सोयीस्कर बनवतो. त्यामुळे १२वीनंतर करिअर निवडताना स्वतःची आवड, कौशल्ये आणि भविष्यातील उद्दिष्टे लक्षात घेऊन योग्य क्षेत्राची निवड करणे अधिक फायदेशीर ठरेल.
